دلیجه یا موش خوار( kestrel) 

نام علمی: Falco tinnunculus

خانواده: شاهینان (Falconidae)

اندازه و طول بدن : معمولا طول بدن آن بین 30 تا 40 سانتی متر و وزنی حدود 200 گرم دارد.

تغذیه:. غذای اصلی دلیجه کوچک، حشرات در حال پرواز هستند، اما از جانوران کوچک دیگر مانند پرندگان و خزندگان و جوندگان کوچک به‌ویژه گنجشک ها، موش ها و مارمولک ها نیز تغذیه می‌کند.

زیستگاه: دشت ها، کشتزارها، جنگل های تنک، حاشیه رودخانه ها و حتی در شهرهای بزرگ در ساختمان های بلند زندگی می کنند.

طول عمر: این پرندگان نهایتا تا 16 سال در طبیعت می توانند زندگی کنند معمولا عمر آنها کمتر از این عدد می باشد.

ظاهر پرنده: یکی از نکات جالب درباره ی دلیجه، تفاوت آشکار ظاهر پرنده ی نر و ماده است؛ یعنی دورنگی جنسی دارد. پرنده نر بالغ در هر دو گونه، سری خاکستری-آبی و دمی به همین رنگ دارد. در دلیجه معمولی، پشت نر بلوطی پررنگ با خال های سیاه است و زیرتنه نخودی با لکه های سیاه دیده می شود. اما ماده ی بالغ این گونه، کاملاً فرق دارد؛ پشت و تارک سرش قهوه ای-بلوطی با راه راه های عرضی تیره و دمش خرمایی کمرنگ است. در دلیجه ی کوچک نیز همین قاعده صدق می کند، با این تفاوت که پرنده ی نر، روتنهای بلوطی، سری خاکستری و شکمی صورتی-کرمی با رگه های قهوه ای کمرنگ دارد و ماده اش عموماً قهوه ای تر و کمرنگ تر از نر است. در کل، هر دو گونه به هم شباهت زیادی دارند، اما دلیجه ی کوچک هم جثه ی ظریف تری دارد و هم رنگ هایش یک درجه روشن تر و ملایم تر است.

وجه تسمیه: جالب است بدانید که نام «دلیجه» ریشه ای ترکی دارد و به معنی «دیوانه وار» یا «رفتار دیوانه سان» است. این نامگذاری به خاطر حرکت عجیب و تماشایی این پرنده در هواست که مدام در یک نقطه بال میزند و گویی با باد پنجه می اندازد. در برخی از مناطق ایران به آن «بادکپنه» یا «بادکونزنه» هم می گویند، چون انگار با بال زدن های تند خود، باد را کنار می زند.

تولید مثل: دلیجه لانه ساز نیست و ترجیح می دهد از لانه های خالی پرندگان دیگر مثل کلاغ ها استفاده کند یا در شکاف صخره ها و حتی طاقچه ی ساختمان های بلند شهری تخمگذاری کند. این پرنده معمولاً بین ۳ تا ۶ تخم میگذارد و ماده ها به مدت حدود ۲۷ تا ۳۰ روز روی تخم ها می خوابند تا جوجه ها سر از تخم درآورند.

جایگاه تاریخی، ملی و نمادین: این پرنده به عنوان عضوی از خانواده ی شاهین ها در فرهنگ کهن ایران فرخنده و نماد قدرت، شکوه و پادشاهی بوده اند. نقوش این پرندگان روی درفش های هخامنشی و در هنرهای باستانی ایران دیده شده است و همواره با آیین شکار و مقام پادشاهان پیوند داشته است.

دلیجه به عنوان پرنده خانگی: دلیجه هرگز پرنده ی خانگی مناسبی نیست و حتی در ایران و بسیاری از کشورها، نگهداری از آن کاملاً غیرقانونی محسوب می شود. دلیل اصلی آن، این است که دلیجه یک شکارچی وحشی است و غریزه های طبیعی اش هرگز با قفس و اسارت جور در نمی آید. به فضای بسیار وسیع برای پرواز، طعمه ی زنده برای شکار و رفتارهای پیچیده ای نیاز دارد که در خانه قابل تأمین نیست. علاوه بر این، دلیجه ی کوچک در فهرست گونه های آسیب پذیر جهان قرار دارد و جمعیتش به خاطر سموم کشاورزی و نابودی زیستگاه رو به کاهش است. بنابراین به هیچ وجه نباید این پرنده ی زیبا را از طبیعت گرفت یا در خانه نگهداری کرد؛ بهترین جای او همان آسمان باز و دشت های پهناور است.

شیوه ی شکار: ویژگی منحصربه فرد و خیره کننده ی دلیجه که آن را از بسیاری پرندگان شکاری متمایز می کند، توانایی اش در «پرواز درجا» یا همان شناوری در هواست. این پرنده می تواند در یک نقطه از آسمان ثابت بماند، بال هایش را با سرعت و نظم خاصی به هم بزند، دمش را پهن کند و مثل یک هلیکوپتر کوچک، یکجا معلق بماند. در همین حالت، با چشمان تیزبینش زمین را جستوجو می کند و به محض دیدن طعمه، بال هایش را جمع کرده و مانند یک تیر، مستقیم روی آن شیرجه می زند. این صحنه یکی از زیباترین نمایش های شکار در طبیعت است.