نام پرنده : هوبره ( آهوبره، چرز، توغدری و یا حباری)

نام علمی: Chlamydotis macqueenii

خانواده: میش مرغ سانان ( Otididae)

اندازه و طول بدن : هوبره از نظر جثه، پرندهای نسبتاً بزرگ و متوسط است. طول بدنش بین ۵۵ تا ۶۵ سانتیمتر متغیر است و وقتی بالهای خود را میگشاید، فاصلهی دو سر بالها به حدود ۱۳۵ تا ۱۷۰ سانتیمتر می رسد که به آن ظاهری شکیل و پروازی قدرتمند می بخشد. وزن این پرنده بین 1.5 تا 3 کیلوگرم می باشد، اما نکته جالب این است که پرنده نر، به ویژه در فصل تولیدمثل، حدود سی درصد سنگین تر از ماده است و همین تفاوت وزن، یکی از نشانه های تشخیص جنسیت در نگاه اول به شمار می رود.

تغذیه:. هوبره یک پرندهی کاملاً همه چیزخوار است و منوی غذایی بسیار متنوعی دارد. از گیاهان مختلف مانند گل ها، دانه ها، برگ های نرم و جوانه ها تغذیه می کند و در عین حال، حشرات، ملخ ها، مارمولک های کوچک و حتی گاهی مهره داران ریزی مانند جوندگان را هم شکار می کند. این تنوع غذایی به او کمک می کند تا در زیستگاه های خشک و کم آب که غذا همیشه در دسترس نیست، دوام بیاورد

زیستگاه: این پرنده آسیایی بوده و عمدتا زیستگاه اصلی هوبره، مناطق باز، خشک و نیمه خشک است. او عاشق دشت های وسیع، استپ های شنی، بیابان های ریگی و تپه ماهورهای با پوشش گیاهی کوتاه و پراکنده است. در ایران، این پرنده بیشتر در استان های کویری و مرکزی مانند یزد، خراسان، سمنان و اصفهان دیده می شود و به دلیل سازگاری بالا با شرایط سخت کویر، یکی از شاخص ترین پرندگان این مناطق به حساب می آید.

طول عمر: معمولاً پرندگان هوبره در شرایط طبیعی بین ده تا پانزده سال عمر می کنند، البته شکار، تصادفات جادهای و تغییرات زیستگاهی می تواند این مدت را بسیار کوتاهتر کنند.

ظاهر پرنده: از نظر ظاهری، هوبره پرنده ای بسیار زیبا و خاص است. رنگ غالب بدنش در قسمت پشت، نخودی مایل به قهوه ای با طرح های خال خالی و رگه رگه است که او را در محیط کویر به خوبی استتار می کند. گردنش بلند و باریک است و در نرهای بالغ، پرهای سیاه و سفید خودنمایی در دو طرف گردن دیده می شود که هنگام نمایش جفت گیری بسیار دیدنی است. بال ها پهن و نیرومند هستند، چشم ها درشت و روشن، و پاها بلند و باریک اند که برای راه رفتن روی شن های کویر بسیار مناسب است.

وجه تسمیه: جالب است بدانید که نام «آهوبره» از کجا آمده است. قدیمیها وقتی این پرنده را از دور میدیدند، به خاطر جثهٔ نسبتاً بزرگ، گردن کشیده و رنگ بدنش که ترکیبی از قهوهای، کرمی و سفید است، او را به یک بچهآهو تشبیه میکردند و به همین دلیل نام «آهوبره» یعنی شبیه به برهٔ آهو، روی آن گذاشته شد. نام «هُوبره» نیز احتمالاً به مرور زمان از همین واژه تغییر شکل یافته است.

تولید مثل: تولیدمثل هوبره از اواسط اسفندماه شروع می شود. نرها در این فصل با نمایش های بسیار جذابی مانند پف کردن پرهای گردن، بالا آوردن سر و دویدن های موزون، ماده ها را به خود جذب می کنند. ماده پس از جفت گیری، لانه ای ساده و کم عمق را به صورت یک گودی روی زمین و میان بوته های کوتاه آماده می کند و معمولاً دو تا سه تخم با رنگ های خاکی و استتاری در آن می گذارد. دورهی خوابیدن روی تخم ها حدود بیست وهشت روز طول می کشد و پس از آن، جوجه ها متولد می شوند و تنها سی وپنج روز بعد، توانایی ترک لانه و همراهی با مادر را پیدا می کنند.

هوبره به عنوان پرنده خانگی: هوبره هرگز پرنده ای خانگی نیست و به هیچ وجه نباید به فکر نگهداری از آن در خانه بود. اولاً این پرنده در طبیعت آزاد زندگی می کند و به فضای بسیار وسیع برای پرواز و تحرک نیاز دارد. ثانیاً، هوبره در فهرست گونه های در معرض خطر انقراض قرار دارد و شکار، خرید، فروش و نگهداری از آن در ایران کاملاً غیرقانونی است و جریمه های سنگینی برای متخلفان در نظر گرفته شده است. حتی اگر شرایط قانونی هم کنار گذاشته شود، عادات غذایی، رفتاری و نیازهای ویژهی این پرنده، آن را برای زندگی در قفس و خانه کاملاً نامناسب می سازد.

ویژگی خاص یا نماد تاریخی و ملی: هوبره از جهات مختلفی پرنده ای منحصربه فرد است. شاید جذابترین ویژگی اش، مکانیسم دفاعی عجیبش در برابر شاهین ها باشد؛ وقتی یک شاهین به او حمله می کند، هوبره ناگهان مدفوعی بسیار چسبنده و سنگین را مانند یک بمب به سمت مهاجم پرتاب می کند که به پرهای شاهین می چسبد و تعادل پروازش را بر هم میزند، به همین دلیل در ادبیات محلی به «پرندهی بمبانداز» هم معروف شده است.

از نظر تاریخی و فرهنگی نیز، هوبره جایگاه ویژه ای دارد؛ برای نمونه، این پرنده به عنوان نماد استان یزد شناخته می شود و در برخی مناطق دیگر مانند شهرستان مهولات ( از شهرهای استان خراسان رضوی) ، او را «طناز کویر یا افسونگر کویر» می نامند. در اشعار بزرگان ادب پارسی، از جمله فردوسی و نظامی، اشاره هایی به شکار و زیبایی این پرنده دیده می شود. که نشان از دیرینگی آشنایی ایرانیان با این پرندهی کویرنشین دارد.

در نهایت، باید بدانید که هوبره در فهرست قرمز اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت به عنوان گونه ای آسیب پذیر ثبت شده و شکار آن در ایران ممنوعیت کامل دارد و جریمهی شکار آن تا پانصد میلیون تومان است.